Federico Fellini
1920-1993
"Nie mogę patrzeć na rzeczy z dystansem, np. poprzez kamerę. Nigdy nie przykładam oka do kamery. Do diabła z obiektywem.
Chcę być pośrodku rzeczy.
Muszę wiedzieć wszystko o każdym,
kochać wszystko wokół mnie..."

Federico Fellini to bez wątpienia jeden z najwybitniejszych reżyserów włoskich. Twórca pełen sprzeczności, baczny obserwator, mag-wizjoner, zafascynowany plebejsko-jarmarczną stroną sztuki, czerpiący natchnienie z filozofii Junga oraz malarstw Boscha i Bruegla... Początkowo nic nie wskazywało na to, że film stanie się jego najważniejszym życiowym wyborem, ale jak sam mówił "ważąc na szali moje lenistwo, ignorancję, ciekawość, mój brak dyscypliny i niezdolność do ponoszenia autentycznych ofiar, doszedłem do przekonania, że kino może być moją ojczyzną".

Fellini urodził się w 1920 roku w Rimini, w małym nadmorskim miasteczku. W 1938 - żądny przygód i ciekawy świata - opuszcza je i udaje się do Florencji, gdzie dostaje pracę w drukarni. Jednak niespokojny charakter nie pozwoli mu długo pozostać w jednym miejscu i już rok później młody Federico przybywa do Rzymu, miasta, które zauroczy go do tego stopnia, że poświęci mu jeden ze swoich najsłynniejszych filmów. W Rzymie zapisuje się na wydział prawa tamtejszego Uniwersytetu - decyzja ta nie wynika tyle z chęci zdobywania wiedzy, ale raczej z uniknięcia służby wojskowej. W międzyczasie poznaje nowych ludzi, zakochuje się, a w roku 1940 dostaje posadę dziennikarza w tygodniku "Marc'Aurelio". W tym też roku reżyser Mario Mattoli proponuje mu współpracę przy realizacji filmów - Fellini chętnie się zgadza i szybko z pozycji gagmana awansuje do rangi scenarzysty, nie zdając sobie na razie sprawy, że jest to pierwszy krok do wielkiej sławy.

Zresztą początkowo wszelkich kwestii związanych z filmem nie traktował poważnie. Był to tylko dodatek do interesów - w 1944 otworzył bowiem zakład "The Funny Face Shop", który świadczył usługi dla żołnierzy amerykańskich i angielskich (wykonywanie pocztówek, zdjęć pamiątkowych, karykatur). I tym razem przypadek zadecydował o losie Federica - pewnego razu w zakładzie tym pojawił się Roberto Rossellini, znany reżyser, który zaproponował Felliniemu współpracę przy tworzeniu scenariusza nowego filmu - tym filmem okazuje się być "Rzym, miasto otwarte", jedno z najsłynniejszych dzieł Rosselliniego. Fellini zostaje współscenarzystą i asystentem reżysera także przy kolejnych filmach Rosselliniego, m.in. przy "Paisie". I właśnie w tym momencie przychodzi objawienie - mimo, że jest już cenionym scenarzystą nowej szkoły filmu włoskiego, Fellini chce sam zacząć tworzyć odrębne światy i pokazać wszystkim własny punkt widzenia. Debiutuje w 1950 roku filmem "Światła variete" i szybko zdobywa uznanie krytyków i publiczności. W ciągu 40 lat od debiutu - aż do swojej śmierci w 1993 roku - nakręci jeszcze ponad 20 filmów, z których większość na zawsze zapisze się w historii kina.
  • 1953 - "Wałkonie" - Srebrny Lew (Wenecja)
  • 1954 - "La Strada" - Srebrny Lew (Wenecja)
  • 1957 - "La Strada" - Oscar (najlepszy film zagraniczny)
  • 1957 - "Noce Cabirii" - nagroda na festiwalu w Cannes dla najlepszej aktorki
  • 1958 - "Noce Cabirii" - Oscar (najlepszy film zagraniczny)
  • 1960 - "Słodkie Życie" - Złota Palma na festiwalu w Cannes (najlepszy film)
  • 1961 - "Słodkie Życie" - Oscar za najlepsze kostiumy
  • 1961 - "Słodkie Życie" - Drugie miejsce na liście najlepszych filmów zagranicznych w USA
  • 1961 - "Słodkie Życie" - Nagroda nowojorskiej krytyki filmowej
  • 1964 - "Osiem i Pół" - Oscar (najlepszy film zagraniczny)
  • 1975 - "Amarcord" - Oscar (najlepszy film zagraniczny)
  • 1987 - "Wywiad" - Nagroda Czterdziestolecia na MFF w Cannes
  • 1987 - "Wywiad" - Grand Prix na MFF w Moskwie
  • zafascynowanie widowiskiem, światem sztuki - głównie tej plebejskiej, jarmarczno-cyrkowej (wędrowni komedianci w "Światłach variete", teatrzyk w "Wałkoniach", cyrkowcy w "La stradzie" i "Klownach")
  • ukazywanie mechanizmów rządzących tłumem
  • pokazywanie ludzi z marginesu społecznego, środowisk odrzuconych poza nawias (ulubionymi postaciami są: wędrowni aktorzy, nieudacznicy życiowi, prostytutki, żebracy, oszuści, nimfomanki, starzejący się artyści - wystarczy obejrzeć "Amarcord", "Rzym", "Ginger i Freda", "Światła variete"
  • główne motywy: motyw artysty i jego dzieła (od "Słodkiego życia" zaczyna dominować temat patologii sztuki i kryzysu artystycznego, szczególnie mocno zaznaczony w "Osiem i pół", "Toby Dammicie" i "Satyriconie"); motyw procesji ("La strada", "Noce Cabirii", "Słodkie życie", "Osiem i pół"), motyw duchownych (pokaz mody kościelnej w "Rzymie", zakonnice w "Giulietcie i duchach" i "La stradzie", klerycy w "Wałkoniach" i "Osiem i pół"), motyw rozkładu i niemocy ("Slodkie życie", "Osiem i pół", "Casanova"), motyw podróży, wędrówki - także w sensie duchowej przemiany lub jako powrót do "źródeł" ( wędrówka bohatera z "Miasta kobiet", "Klowni", "Casanova", "A statek płynie", "Rzym", "Amarcord"), motyw gaszonego światła ("Amarcord", "Miasto kobiet", "Ginger i Fred", "Próba orkiestry"), motyw wody, morza ("Casanova", "A statek płynie", "Słodkie życie", "Giulietta i duchy", "La strada"), motyw kobiety -mitu (kobieta jako jungowska anima, matka-natura, bóstwo łączące w sobie zło i dobro, pokusę i pobożność, światło i cień - "Słodkie życie", "Miasto kobiet", "Satyricon", "Giulietta i duchy", "Osiem i pół", "Kuszenie doktora Antoniego")
  • fascynacja magią, spirytyzmen, egzotyką, pogańskimi obrządkami (zwłaszcza "Giulietta i duchy", "Satyricon")
  • akcentowanie ulotności chwil, przemijalności życia + skłonności turpistyczne ("Klowni", "Ginger i Fred", "Rzym", "Casanova", "Satyricon", "Światła variete")
  • czerpanie z filozofii jungowskiej - Fellini analizuje proces indywiduacji, wychodzenia z nieświadomości w kierunku odkrywania prawdziwej natury rzeczy, śledzi próby dochodzenia do "ja" poprzez symboliczną podróż w głąb samego siebie
  • inspiracje manieryzmem i barokowością - stąd kiczowatość scenerii w "Casanovie", zapełnianie ekranu groteskowymi i dziwacznymi ludźmi-manekinami, pokazywanie brzydoty i sztuczności, teatralizacja scen, aluzyjność i alegoryczność przekazu, ukazywanie nienaturalnie skręconych ciał, aktorów zastygających w osobliwych pozach (też np. "Miasto kobiet")
  • częsty brak finału - otwarte, zawieszone zakończenie, pełne wieloznaczności i znaków zapytania
  • balansowanie na granicy jawy i snu (poetyka oniryczna), patosu i groteski, powagi i ironii, rzeczywistości i złudzenia - "Film przypomina sen, który zawiera najgłębsze prawdy naszego umysłu, naszej człowieczej istoty. Sen opowiada, fotografuje (właśnie jak film) przestrzenie, klimaty, momenty tej najbardziej tajemniczej cząstki nas samych, o której nie wiemy nawet gdzie się mieści, najtrudniejszej do dotknięcia. Przypominając życie codzienne, a zarazem marzenie senne, film pokazuje równocześnie zachowanie zewnętrzne i wewnętrzne. Wydaje się więc być najbardziej totalnym, pełnym i głębokim przedstawieniem rzeczywistości" (Il Tempo, 5 IX'78)
  • podejmowanie rozrachunków z narodowymi stereotypami - ironiczne spojrzenie na ideał "Włocha poczciwego", żyjącego w świecie złudzeń, egoistycznego, pozbawionego szerszego spojrzenia na otaczającą go rzeczywistość, traktującego siebie ze śmiertelną powagą, konformistycznego, bez wyobraźni i indywidualności - Fellini - karykaturzysta wytyka mu jego zakłamanie i niedojrzałość emocjonalną. Pokazuje prowincjonalne życie ludzi, którzy boją się żyć i którzy tkwią w stagnacji, marząc o "wielkim świecie" - nie potrafią się jednak zdobyć na to, by wyrwać się z tej monotonii codzienności i zapewnić sobie nowe perspektywy ("Biały szejk", "Wałkonie")
  • częsty brak typowej struktury fabularnej - przeważnie są to luźne epizody, połączone ze sobą postacią głównego bohatera lub podobieństwem wątków ("Słodkie życie", "Rzym", "Satyricon")
  • 1950 - "Światła Variete" ("Luci Del Varieta")
  • 1952 - "Biały Szejk" ("Lo Sceicco Bianco")
  • 1953 - "Wałkonie" ("I Vitelloni")
  • 1953 - "Biuro Matrymonialne" ("Un'agenzia Matrimoniale") [epizod filmu "Miłość W Mieście"]
  • 1954 - "La Strada"
  • 1955 - "Niebieski Ptak" ("Il Bidone")
  • 1957 - "Noce Cabirii" ("Le Notti Di Cabiria")
  • 1960 - "Słodkie Życie" ("La Dolce Vita")
  • 1962 - "Kuszenie Doktora Antoniego" ("Le Tentazioni Del Dottor Antonio") [epizod filmu "Boccaccio 70"]
  • 1963 - "Osiem i Pół" ("Otto E Mezzo")
  • 1965 - "Giulietta i Duchy" ("Giulietta Degli Spiriti")
  • 1968 - "Toby Dammit [epizod filmu "Trzy Kroki w Szaleństwo"]
  • 1969 - "Fellini Satyricon"
  • 1970 - "Klowni" ("I Clowns")
  • 1972 - "Rzym" ("Roma")
  • 1974 - "Amarcord"
  • 1976 - "Casanova" ("Il Casanova Di Fellini")
  • 1978 - "Próba Orkiestry" ("Prova D'orchestra")
  • 1980 - "Miasto Kobiet" ("La Citta Delle Donne")
  • 1983 - "A Statek Płynie" ("E La Nave Va")
  • 1985 - "Ginger i Fred" ("Ginger e Fred")
  • 1987 - "Wywiad" ("Intervista")
  • 1989 - "Głos Księżyca" ("La Voce Della Luna")
  • Kornatowska M.: Fellini. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. Warszawa, 1989.
  • Zapponi B.: Mój Fellini. Prószyński i S-ka, 2000.
  • POWRÓT DO WYBORU | STRONA GŁÓWNA KMF
    Autor opracowania: Aleksandra Krupińska - MIA | E-MAIL