KILKA SŁÓW TYTUŁEM WSTĘPU 


Łączący zarówno cechy epopei narodowej jak i hollywoodzkich blockbusterów film "Ogniem i mieczem" jest dla mnie dziełem wyjątkowym. Niespotykana w rodzimym kinie widowiskowość, genialna oprawa muzyczna i niezwykły humor to zaledwie garstka zalet owej superprodukcji. Rok po premierze filmu, w okresie świąt Wielkanocnych, Telewizja Polska wyemitowała czteroodcinkowy serial "Ogniem i mieczem" zawierający multum scen niewykorzystanych w wersji kinowej. Dzięki owym zmianom epicka przygoda wydłużyła się o prawie 20 minut.


SCENY DODANE/ZMIENIONE 


Każdy z odcinków rozpoczyna się od plansz informujących o producentach "Ogniem i mieczem". W porównaniu do wersji kinowej, w serialu zmieniono ich kolor z żółtego na biały, wielkość, a także w niektórych przypadkach treść. We wszystkich odcinkach zachowano identyczne jak w filmie tempo i kolejność pojawiania się na ekranie. Zmodyfikowano również napisy końcowe - zmieniono tempo i kolor z żółtego na biały. Ponadto, wydanie DVD serialu, nie posiada informacji o numerze odcinka, który pojawia się w wersji emitowanej przez TVP (zawsze w scenie tuż po drugiej części napisów początkowych) . Zdjęcia z lewej kolumny pochodzą z wersji kinowej.
Po owych napisach początkowych, w drugim, trzecim i czwartym odcinku pojawia się animowany tytuł "Ogniem i mieczem", który po chwili przenika na scenę otwierającą. Wyjątek stanowi odcinek pierwszy, w którym identycznie jak w filmie kinowym, logo te pojawia się po scenie z Bohdanem Chmielnickim.
Należy także dodać o zmianach w kadrowaniu pomiędzy wydaniem DVD filmu i serialu. Bardzo często obraz jest przesunięty w poziomie, czego przykładem jest poniższe ujęcie.
Odcinek 1 [czas: 00:00 - 00:13]
Pozbyto się żółtego koloru oraz zmieniono treść wyżej opisanych napisów dotyczących producentów.

Odcinek 1 [czas: 00:53 - 01:59]
W każdym z odcinków, pierwsza część napisów początkowych dotycząca obsady została ograniczona do aktorów występujących w danym epizodzie. W niniejszym, napisy te zmieniły wielkość, kolor i w większości przypadków pozycję w kadrze. W wersji kinowej, pierwszy napis (konkretnie dotyczący Izabelli Scorupco) pojawiał się równocześnie z romantycznym motywem muzycznym. W serialu został przesunięty znacznie później, przez co napisy te nie pokrywają się z ich odpowiednikami z wersji kinowej, aż do planszy z napisem "Maciej Kozłowski". Następna plansza (będąca ostatnią dotyczącą obsady), została w całości zastąpiona. Zamiast trzech nazwisk pojawia się napis wyróżniający aktorską rolę Daniela Olbrychskiego. Także napis dotyczący powieści Sienkiewicza został zmieniony. Zdjęcia po lewej stronie pochodzą z wersji kinowej.
Odcinek 1 [czas: 04:34 - 04:38]
Zmieniono kolor napisu informującego o miejscu, w którym rozgrywa się niniejsza scena. W oryginale kinowym, owy napis zawierał błąd w słowie "Czehryń". Zamiast ostatniej litery "ń" była tam litera "n". W serialu poprawiono ten błąd. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 1 [czas: 04:45 - 05:54]
Tak jak w pozostałych przypadkach, zmieniono kolor pozostałych napisów początkowych, a także ich wielkość i pozycję w kadrze. Zmieniono także treść niektórych (niżej wymienionych) plansz z zachowaniem oryginalnego tempa pojawiania się ich na ekranie. Zdjęcia po lewej stronie pochodzą z wersji kinowej.
Odcinek 1 [czas: 11:18 - 13:32]
Rozszerzono scenę rozmowy Skrzetuskiego z Longinusem Podbipiętą. W wersji kinowej, pierwsze słowa tej sceny brzmiały: "Herb mój zwie się Zerwikaptur". Następnie szlachcic wspominał o swoim przodku, który ściął trzy głowy jednym ruchem miecza. W wersji serialowej, scena ta również zaczyna się od ujęcia grobów pośród drzew, jednakże różni się dialog, jaki słyszymy. Na samym początku Podbipięta rozmawia ze Skrzetuskim o ówczesnej sytuacji politycznej. Ma on nadzieję, że wojna wybuchnie jak najszybciej, gdyż liczy, że wtedy łatwiej mu będzie wypełnić swoje śluby. Prowadzi to do znanego z wersji kinowej dialogu pomiędzy wojownikami. Po kwestii Rzędziana: "Przecież się na tym znam", zamiast sceny z wozem w wodzie, mamy kolejny nowy fragment, w którym postaci dalej rozmawiają o ślubach Litwina. Skrzetuski mówi mu, że pod księciem Jeremim na pewno znajdzie okazję do ścięcia trzech głów i jednocześnie dogaduje mu wspominając o wdziękach kobiet na dworze.
Następnie jeden z ludzi dostrzega spłoszone ptaki na niebie i wypuszcza sokoła. Podczas jazdy Skrzetuski śpiewa pieśń, aż grupa dociera do wozu z kobietami. W tym miejscu pojawiło się dodatkowe ujęcie pojazdu w wodzie.
Odcinek 1 [czas: 15:12 - 15:19]
Tuż przed sceną ukazującą nadjeżdżającego Bohuna, dodano jedno ujęcie, w którym Skrzetuski i Helena podają sobie ręce. Na ich złączonych dłoniach ląduje sokół.
Odcinek 1 [czas: 16:44 - 17:25]
Po kwestii starej Kurcewiczówny opisującej Bohuna, dodano zbliżenie Skrzetuskiego, a po nim ujęcie Kozaka pędzącego w stronę dworu i podążających za nim bohaterów. Potem powracamy do znajomego ujęcia powozu wjeżdżającego przez bramę.
Kolejna zmiana koloru napisów z żółtego na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Następnie, przed zbliżeniem Bohuna obserwującego Helenę, wstawiono ujęcie ukazujące szczekające psy i zakutego w dyby człowieka.
Odcinek 1 [czas: 24:33 - 24:39]
Przedłużono ujęcie Rzędziana prowadzącego swego konia. Teraz jest dwukrotnie dłuższe.
Odcinek 1 [czas: 27:14 - 28:31]
Sporej zmiany dokonano w pierwszym pojawieniu się na ekranie Michała Wołodyjowskiego. W serialu, scenę rozpoczyna dodane zbliżenie rękojeści szabli w pobliżu pochodni (Wołodyjowski balansuje swoją bronią trzymając ją w pionie na jednym palcu za czubek ostrza). Następnie mamy ujęcie, w którym podobnie jak w wersji kinowej, rycerz ćwiczy szermierkę. Całość pochodzi jednakże z innego dubla. Do momentu, gdy Skrzetuski mówi o oświadczynach, scena nie różni się wydźwiękiem od pierwowzoru. Dopiero potem kamera ukazuje Wołodyjowskiego, który mówi, że zazdrosne dworzanki będą z tego powodu w żałobie. Fragment ten nawiązuje do wcześniej dodanej rozmowy Skrzetuskiego z Podbipiętą o kobietach na owym dworze. Należy także dodać, że przy wstawianiu owej sceny z innego dubla, zapomniano umieścić napis: "Łubnie: siedziba księcia Jeremiego Wiśniowieckiego".
Odcinek 1 [czas: 30:13 - 32:56]
Przed ujęcie ukazujące łódź płynącą rzeką, dodano scenę w Czehryniu. Skrzetuski rozmawia z Barabaszem, poczym dostrzega Bohuna zataczającego się z Zagłobą. W tym czasie Barabasz wspomina, że wojna wisi na włosku. Nadchodzi wezwany przez Rzędziana Zagłoba, wita się ze Skrzetuskim i przypomina rozmówcy wyrzucenie Czaplińskiego z gospody. Skrzetuski podaje mu alkohol pytając się przy tym, co tu robi Bohun. Następnie Barabasz oskarża Zagłobę o bratanie się z Kozakami. Przed odpłynięciem wszyscy piją strzemiennego.
Odcinek 1 [czas: 35:46 - 37:12]
Ogromnych zmian dokonano w scenie rozgrywającej się na łodzi. Część ujęć została zastąpiona alternatywnymi, różniącymi się w zasadzie tylko ustawieniem kamery. Pierwszym dodanym fragmentem jest zbliżenie jednego z ludzi na łodzi, oraz dwa dodatkowe ujęcia jeźdźców na brzegu. W scenie rozmowy bohaterów, dodano kwestie dotyczące strachu przed śmiercią i kolejne przypomnienie, że Rzędzian "nie jest jakimś chłopem tylko szlachcicem, chociaż ubogim". Skrzetuski mówi niechętnemu towarzyszowi, że jeśli nie pojedzie do Rozłogów dobrowolnie, to wyda taki rozkaz. Argumentuje to mówiąc, że dwukrotnie uratuje mu życie (Rzędzian Skrzetuskiemu). Potem pojawia się znajomy dialog o koniu szlachcica oraz mowa o umiejętności czytania i zbliżającej się wojnie. Po słowach Rzędziana: "O dla Boga, to trzeba jechać", dodano, że nie chce on zostawiać Skrzetuskiego jednocześnie wspominając o pasie rycerza. Gdy bohaterowie odpływają w przeciwne strony dodano dwa nowe ujęcia z punktu widzenia bohaterów. Po nich mamy obecną w wersji kinowej panoramę rzeki.
Odcinek 1 [czas: 38:29 - 38:33]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 1 [czas: 47:20 - 49:55]
Po zbliżeniu Chmielnickiego mówiącego słowo "wojna", wstawiono napisy końcowe, którymi zakończono pierwszy odcinek.
Odcinek 2 [czas: 00:00 - 00:22]
Pierwsza część napisów początkowych informująca o producentach, oraz logo "Ogniem i mieczem".

Odcinek 2 [czas: 00:23 - 02:43]
Po wyżej opisanych planszach, mamy scenę obecną w wersji kinowej ukazującą przygotowania do bitwy. Na owy materiał nałożono napisy początkowe.
Wraz z pojawieniem się planszy o autorze powieści, mamy kilka nowych ujęć potrzebnych do umieszczenia dalszej części napisów początkowych.
Odcinek 2 [czas: 02:45 - 02:48]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 2 [czas: 08:16 - 08:34]
Po ujęciu husarii w deszczu dodano dwa nowe ujęcia. Pierwsze przedstawia panoramę konfliktu, a drugie znudzonych bębniarzy.
Odcinek 2 [czas: 10:04 - 10:13]
Dodano ujęcie pędzących Kozaków, oraz zbliżenie Skrzetuskiego.
Odcinek 2 [czas: 10:35 - 10:48]
Wstawiono kilka ujęć ukazujących dramaturgię bitwy.
Odcinek 2 [czas: 26:49 - 27:10]
Dodano scenę, w której Kozacy znajdują pozostałości zaatakowanych koni. Dzięki owemu znalezisku wiedzą gdzie podąża Zagłoba z Heleną.
Odcinek 2 [czas: 28:46 - 31:19]
Po ujęciu dwóch nagich mężczyzn, dodano scenę, w której Zagłoba i Helena zakładają ich ubrania. Szlachcic pyta się, co zrobią z jej długimi włosami. Dziewczyna chce ściąć warkocz, poczym podaje mężczyźnie szablę. Zagłoba odpowiada, że czuje się jak kat ścinający włosy czarownicom. Tuż przed "skróceniem" warkocza, pojawia się przebitka na scenę jak Helena tańczyła ze Skrzetuskim, kiedy to warkocze dziewczyny oplatały się wkoło głowy szlachcica.
Następnie przechodzimy do kolejnego wyciętego fragmentu. Na jadących przez wieś Kozaków wyskakuje starsza kobieta krzycząc, że ich konie zadeptały jej kury. Jeden z Kozaków pyta się gdzie są chłopi. Z chałupy wychodzi młoda dziewczyna i mówi, że poszli "bić Lachów". Wojownik dopytuje się, czy przypadkiem nie widziała grubego szlachcica z dziewczyną. Wieśniaczka zaprzecza, ale mówi mu o "tłustym jak pies dziadzie", który podróżował z pięknym chłopcem. Bohun domyśla się, że owym chłopcem jest Helena i nakazuje jechać za nimi. Następnie przechodzimy do znajomej sceny na pokładzie promu, jednakże pierwsze ujecie ukazujące katarynkę i Zagłobę pochodzi z innego dubla niż w wersji kinowej.
Odcinek 2 [czas: 35:28 - 35:32]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 2 [czas: 36:29 - 37:05]
W serialu, ujęcie ukazujące jeńców i wisielców jest ponad dwukrotnie dłuższe, gdyż wykorzystano inny dubel niż w wersji kinowej. Różni się chociażby pozycją wisielców.
Odcinek 2 [czas: 42:27 - 44:52]
Zastąpiono ujęcie Wiśniowieckiego wchodzącego do kaplicy alternatywnym, ukazującym najpierw sklepienie, a potem ołtarz. Jest ono dłuższe i pochodzi z innego dubla.
Przedłużono ujęcie modlącego się władcy. Teraz, po skończeniu modlitwy, wykonuje znak krzyża i spogląda na ołtarz. Następnie dostrzega kobietę z dzieckiem w zbroi. Wiśniowiecki całuje je w czoło, a następnie kobietę w usta.
Zaraz po tym przenosimy się do ujęcia Kozaka nabitego na pal. Również ono jest dłuższe i tak jak w pozostałych przypadkach pochodzi z innego dubla.
Kolejne ujęcie, ukazujące przemarsz wojsk, zastąpione zostało zupełnie innym, krótszym (pierwotne nie pojawia się w serialu).
Odcinek 2 [czas: 47:13 - 49:46]
Po ujęciu wisielca, wstawiono napisy końcowe, którymi zakończono drugi odcinek serialu.
Odcinek 3 [czas: 00:00 - 00:22]
Pierwsza część napisów początkowych informująca o producentach, oraz logo "Ogniem i mieczem".

Odcinek 3 [czas: 00:23 - 02:19]
Dalsza część napisów, nałożona została na niewykorzystany w wersji kinowej materiał ukazujący przemarsz wojsk. Po owej scenie powracamy do sceny w lesie, która pierwotnie miała miejsce po ujęciu wisielca kończącym drugi odcinek.
Odcinek 3 [czas: 05:10 - 05:20]
Do niniejszej sceny dodano ujęcie, na którym widać ciągniętą na noszach Helenę.
Odcinek 3 [czas: 07:05 - 07:30]
Dodano scenę, w której Kozacy przywożą Helenę do chałupy.
Odcinek 3 [czas: 15:25 - 15:29]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 3 [czas: 22:33 - 22:46]
Dodano scenę, w której Bohun wraz ze swoja hordą zmierza w stronę miejsca wesela.
Odcinek 3 [czas: 29:58 - 30:02]
Co ciekawe, w przeciwieństwie do pozostałych tego typu ujęć, w serialu nie zmieniono koloru poniższego napisu.
Odcinek 3 [czas: 39:41 - 39:45]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 3 [czas: 49:20 - 51:55]
Po ujęciu Rzędziana z buławą w ręku dodano napisy końcowe, które zakończyły trzeci odcinek.
Odcinek 4 [czas: 00:00 - 00:22]
Pierwsza część napisów początkowych informująca o producentach, oraz logo "Ogniem i mieczem".

Odcinek 4 [czas: 00:23 - 02:30]
Napisy początkowe nałożono na nową scenę ukazującą podróż trójki bohaterów do miejsca pobytu Horpyny. Należy dodać, że jedno z ujęć jest kontrapunktem, dla dodanego w piątej minucie trzeciego odcinka ujęcia ciągniętej Heleny. W scenie tej pada też krótka rozmowa bohaterów, którzy każą przerażonemu Rzędzianowi jechać pierwszemu. Miała ona miejsce w wersji kinowej, jednak była częścią sceny, w której Rzędzian wzywa czarownicę.
Odcinek 4 [czas: 04:36 - 04:50]
Skrócono scenę przybycia do kryjówki Horpyny usuwając jej początek. W wersji serialowej, zaczyna się ona od ujęcia wodospadu, po którym widzimy jak Rzędzian zaczyna wzywać wiedźmę. Mowa o fragmencie opisanym w scenie powyżej.

Odcinek 4 [czas: 10:39 - 10:43]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.
Odcinek 4 [czas: 24:31 - 25:26]
Przedłużono scenę rozmowy wygłodniałych bohaterów o sztandarowe dla ówczesnej szlachty picie alkoholu. Zagłoba przez swoje gadulstwo prawie stracił kolejkę.
W wersji kinowej umieszczone było ujęcie, w którym Zagłoba mówił "do rana mamy spokój". W serialu, zastąpiono je słowami "do jutra mamy spokój". W pierwszym przypadku wykorzystano ową wersję prawdopodobnie dlatego, że Zagłoba nie pił z butelki, co mniej rzucało się w oczy, (gdyż w wersji kinowej sceny picia nie było).

Odcinek 4 [czas: 28:11 - 29:30]
Dodano scenę, w której dowiadujemy się, że Zagłoba postanawia wyruszyć wraz z pozostałymi bohaterami. Mówi, że nie popiera ich decyzji, a jednak nie pozwala iść bez niego. Motyw ten powraca w następnej scenie (obecnej w wersji kinowej), co prawdopodobnie było jednym z argumentów przemawiających za jej usunięciem.
Odcinek 4 [czas: 30:37 - 32:47]
Znacznie przedłużono sekwencję z Podbipiętą wyruszającym na samobójczą misję. Najpierw dodano pożegnanie go przez bohaterów, poczym pojawia się fragment z wersji kinowej, kiedy to rycerz wbija miecz w ziemię, wykonuje znak krzyża i rusza przed siebie. Następnie mamy kolejną nową scenę, w której jeden z Kozaków dostrzega Longinusa (myśli, że to niejaki Wasyl). Gdy Podbipięta podchodzi bliżej, Kozak dostrzega, że coś jest nie tak i wypowiada swe ostatnie w życiu słowa: "a coś ty taki wielki". Potem, powracamy do trójki bohaterów zastanawiających się czy Longinus jeszcze wróci. Dalej pojawiło się dodatkowe ujęcie Podbipięty pod wozem, oraz widok obozu Kozaków. Następnie, kolejny raz, powracamy do przyjaciół Litwina, którzy postanawiają zrezygnować z nasłuchiwania, gdyż jak twierdzi Mały Rycerz, "nawet strzałów już nie usłyszą". Zagłoba postanawia zostać.
Odcinek 4 [czas: 36:23 - 37:30]
Dodano scenę, w której Skrzetuski wychodzi z wody w pobliżu niedogaszonego ogniska. Po oderwaniu pijawek, wygłodniały rycerz rzuca się na pozostawione resztki jedzenia.
Następnie mamy kolejną scenkę, w której Jan Kazimierz patrzy na klepsydrę. Odwraca ją na drugą stronę i wychodzi z pomieszczenia.
Odcinek 4 [czas: 37:31 - 37:34]
Kolejna zmiana koloru napisów na biały. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na ogromną różnicę w kolorystyce pomiędzy filmem a serialem. Zdjęcie po lewej stronie pochodzi z wersji kinowej.

SCENY WYCIĘTE/ZMIENIONE 


W skutek dodania nowych fragmentów niektórych scen, musiano skrócić trzy ujęcia (zbliżenie Rzędziana i sąsiadujący z nim widok powozu w wodzie, oraz zbliżenie starej Kurcewiczówny opisującej Bohuna). Są to mikroskopijne, niemalże niezauważalne zmiany, gdyż wycięto zaledwie kilka klatek. Dużo bardziej rzucającym się w oczy fragmentem jest alternatywna wersja sceny z Michałem Wołodyjowskim ćwiczącym szermierkę. Przy tworzeniu serialu zapomniano dodać, wspomniany już napis informujący o miejscu rozgrywania się sceny.
Zastąpiono sporo ujęć Skrzetuskiego i Rzędziana w scenie ich rozmowy na łodzi. Nowe różnią się w zasadzie tylko kadrowaniem. Za przykład niech posłuży ujęcie Skrzetuskiego mówiącego do Rzędziana "Jedź!" z wersji kinowej i z serialu.
Kolejnymi ujęciami zastąpionymi w serialu innymi dublami są: zbliżenie katarynki i grającego na niej Zagłoby, wisielców po przegranej bitwie, Wiśniowieckiego w kaplicy, oraz Kozaka nabitego na pal.
Zastąpiono także niniejsze ujęcie ukazujące przemarsz wojsk. Na zbliżeniu obecnym w serialu prawie nie widać głównych bohaterów, podczas gdy w filmie kinowym wyraźnie widać, że znajdowali się wśród kolumny żołnierzy.
Ostatnim wyciętym ujęciem jest alternatywne zbliżenie Zagłoby z butelką. Dla porównania wersja z filmu kinowego i z serialu.

KRÓTKIE PODSUMOWANIE 


Serial "Ogniem i mieczem" wzbogacił film o kilka nowych scen i dodatkowych ujęć. Z jednej strony, najmniej rzucające się w oczy, alternatywne wersje ujęć nie dodają opowiadanej historii zupełnie nic nowego. Z drugiej jednak, po porównaniu z ich kinowym pierwowzorem, w większości przypadków sceny z ich "udziałem" wydają się sporo stabilniejsze. Wycięte sceny bądź fragmenty zasługują na dużo większą uwagę. Chociażby te z Kozakami szukającymi Zagłoby i Heleny - dzięki nim, w oczach widza potęguje się obraz Bohuna-prześladowcy. Inne dodają humoru, rozwijają postaci, bądź wyjaśniają pewne nieścisłości. Najbardziej niepotrzebną zmianą jest kolor wszelkich napisów, których żółta wersja była po prostu lepsza. Reasumując, wersja serialowa jest sporo bogatsza, jednak podczas oglądania odcinków jeden za drugim, charakter opowieści psują co chwila pojawiające się napisy początkowe i końcowe. Lepiej byłoby jakby sceny te pojawiły się w PRAWDZIWEJ wersji rozszerzonej filmu na przykład na DVD. Należy jednak pamiętać, że wówczas lwia cześć dodanych fragmentów w celu umieszczenia napisów początkowych, w filmie rozszerzonym po prostu by nużyła.



KRÓTKIE INFO O FILMIE 


Tytuł oryginalny: Ogniem i Mieczem
Rok produkcji: 1999, Polska
Reżyseria: Jerzy Hoffman
Scenariusz: Jerzy Hoffman, Andrzej Krakowski
Czas trwania wersji telewizyjnej: 204 min.
Czas trwania wersji producenckiej: 176 min.

Wystąpili: Izabella Scorupco, Aleksander Domogarow,
Michał Żebrowski, Krzysztof Kowalewski, Wojciech Malajkat
Zbigniew Zamachowski, Wiktor Zborowski i inni

AUTOR OPISU: Adam Sobieski - GIGACZ [kontakt]
POWRÓT DO WYBORU | STRONA GŁÓWNA KMF



comments powered by Disqus